Buồng trứng đa nang (PCOS) vẫn có thể mang thai tự nhiên, tuy nhiên khả năng thụ thai phụ thuộc vào tình trạng rụng trứng, độ tuổi và sức khỏe sinh sản của cả hai vợ chồng. Bài viết từ Phòng khám Sản – Phụ khoa SKYMEC giúp bạn hiểu rõ ảnh hưởng của PCOS đến khả năng mang thai, cách cải thiện cơ hội thụ thai thông qua dinh dưỡng, lối sống và thời điểm cần thăm khám để được tư vấn, điều trị phù hợp.

Buồng trứng đa nang có mang thai tự nhiên được không? Những điều phụ nữ cần biết

1. Buồng trứng đa nang có mang thai tự nhiên được không?

Có. Phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) vẫn có thể mang thai tự nhiên mà không cần điều trị hỗ trợ sinh sản. Khả năng mang thai phụ thuộc vào tình trạng rụng trứng, tuổi tác, sức khỏe sinh sản của hai vợ chồng và các yếu tố liên quan khác.

PCOS là một rối loạn nội tiết và chuyển hóa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tình trạng này có thể gây kinh nguyệt không đều, rụng trứng không thường xuyên hoặc không rụng trứng, từ đó làm giảm cơ hội thụ thai trong mỗi chu kỳ.

Tuy nhiên, mắc PCOS không đồng nghĩa với vô sinh. Nhiều phụ nữ vẫn có thể rụng trứng tự nhiên và mang thai. Với những trường hợp khó thụ thai do rối loạn rụng trứng, các phương pháp điều trị hiện nay có thể giúp tăng cơ hội mang thai.

Theo Hướng dẫn quốc tế dựa trên bằng chứng về PCOS năm 2023, phụ nữ mắc PCOS cần được tư vấn rằng thai kỳ có thể đạt được bằng phương pháp tự nhiên hoặc với sự hỗ trợ của y học sinh sản.

2. Vì sao buồng trứng đa nang có thể gây khó mang thai?

2.1. Rối loạn rụng trứng

Ở chu kỳ kinh nguyệt bình thường, nang trứng phát triển và giải phóng noãn để có cơ hội thụ tinh với tinh trùng.

Ở phụ nữ mắc PCOS, quá trình phát triển nang trứng và điều hòa hormone có thể bị ảnh hưởng. Nang trứng có thể không phát triển đến giai đoạn trưởng thành hoặc không phóng noãn đúng thời điểm.

Khi rụng trứng không đều, cơ hội thụ thai giảm vì khó xác định thời điểm dễ thụ thai. Nếu không rụng trứng, việc thụ thai tự nhiên trong chu kỳ đó sẽ không xảy ra.

2.2. Rối loạn nội tiết tố

Một số phụ nữ mắc PCOS có nồng độ androgen tăng cao hoặc có biểu hiện tăng tác động của androgen. Điều này có thể liên quan đến mụn trứng cá, rậm lông, rụng tóc kiểu nữ và rối loạn rụng trứng.

Ngoài ra, kháng insulin có thể xuất hiện ở phụ nữ mắc PCOS, kể cả người không thừa cân. Tình trạng này có thể liên quan đến rối loạn chuyển hóa và sự điều hòa hormone sinh sản.

Tuy nhiên, PCOS có nhiều biểu hiện khác nhau. Không phải phụ nữ nào mắc PCOS cũng bị kháng insulin, thừa cân hoặc có cùng mức độ rối loạn nội tiết.

2.3. Chu kỳ kinh nguyệt không đều

Kinh nguyệt thưa, không đều hoặc mất kinh kéo dài có thể là dấu hiệu cho thấy quá trình rụng trứng không thường xuyên.

Nếu chu kỳ kinh kéo dài khó dự đoán, việc xác định ngày rụng trứng bằng cách tính lịch đơn thuần sẽ kém chính xác. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi rụng trứng phù hợp với từng người.

Lưu ý rằng kinh nguyệt không đều không phải lúc nào cũng do PCOS. Các nguyên nhân khác như rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin hoặc mang thai cũng cần được cân nhắc tùy trường hợp.

3. Dấu hiệu nào cho thấy phụ nữ mắc PCOS vẫn có thể mang thai tự nhiên?

Một số đặc điểm có thể gợi ý cơ hội mang thai tự nhiên vẫn còn, bao gồm:

• Chu kỳ kinh tương đối đều và có khả năng rụng trứng.

• Không có bệnh lý đáng kể ảnh hưởng đến vòi trứng hoặc tử cung.

• Không có yếu tố bất thường về tinh trùng của người chồng.

• Hai vợ chồng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai.

Tuy nhiên, đây chỉ là những yếu tố tham khảo, không thể khẳng định chắc chắn khả năng mang thai. Ngay cả người có kinh nguyệt đều cũng có thể gặp vấn đề về khả năng sinh sản, trong khi người có chu kỳ không đều vẫn có thể mang thai tự nhiên.

Để đánh giá đầy đủ, bác sĩ cần xem xét tuổi, tiền sử sinh sản, tình trạng rụng trứng và các yếu tố liên quan của cả hai vợ chồng.

4. Làm thế nào để tăng cơ hội mang thai tự nhiên khi mắc PCOS?

4.1. Duy trì cân nặng và lối sống phù hợp

Nếu đang thừa cân, việc điều chỉnh cân nặng theo hướng phù hợp có thể giúp cải thiện sức khỏe chuyển hóa và khả năng rụng trứng ở một số phụ nữ mắc PCOS.

Tuy nhiên, giảm cân không phải điều kiện bắt buộc để mọi phụ nữ mắc PCOS có thể mang thai. Người có cân nặng bình thường cũng cần chú trọng dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ.

Bạn nên:

• Ăn đa dạng thực phẩm, tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn protein phù hợp.

• Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến.

• Duy trì vận động thường xuyên, kết hợp hoạt động thể lực và bài tập tăng sức mạnh.

• Ngủ đủ giấc và xây dựng lịch sinh hoạt tương đối ổn định.

• Tránh chế độ ăn kiêng quá mức hoặc giảm cân cấp tốc.

Không có một chế độ ăn duy nhất được chứng minh là tốt nhất cho tất cả phụ nữ mắc PCOS. Mục tiêu là xây dựng lối sống có thể duy trì lâu dài và phù hợp với sức khỏe cá nhân.

4.2. Theo dõi chu kỳ và thời điểm rụng trứng

Với người có chu kỳ đều, việc theo dõi chu kỳ và nhận biết các dấu hiệu rụng trứng có thể giúp lựa chọn thời điểm quan hệ phù hợp.

Nếu kinh nguyệt không đều, bạn không nên chỉ dựa vào ứng dụng tính ngày rụng trứng. Bộ thử rụng trứng tại nhà cũng có thể cho kết quả khó diễn giải ở một số phụ nữ mắc PCOS do nồng độ hormone LH nền tăng.

Bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi nang trứng bằng siêu âm hoặc xét nghiệm phù hợp để đánh giá tình trạng rụng trứng khi cần thiết.

4.3. Quan hệ đều đặn khi đang mong con

Đối với các cặp đôi đang mong con, quan hệ tình dục đều đặn khoảng 2–3 lần mỗi tuần là một cách thực tế để tăng cơ hội gặp thời điểm dễ thụ thai mà không cần xác định chính xác ngày rụng trứng.

Nếu chu kỳ đều và có thể xác định cửa sổ thụ thai, quan hệ mỗi 1–2 ngày trong khoảng thời gian này cũng là một lựa chọn.

Không nên trì hoãn thăm khám chỉ vì muốn tiếp tục thử mang thai tự nhiên trong thời gian dài khi chu kỳ rất thưa hoặc có dấu hiệu không rụng trứng.

4.4. Chuẩn bị sức khỏe trước khi mang thai

Phụ nữ mắc PCOS đang có kế hoạch mang thai nên chủ động khám tiền thai để đánh giá sức khỏe và các yếu tố nguy cơ.

Các nội dung có thể được xem xét gồm:

• Tiền sử bệnh lý, thuốc đang sử dụng và chu kỳ kinh nguyệt.

• Huyết áp và nguy cơ rối loạn đường huyết.

• Tình trạng dinh dưỡng và việc bổ sung axit folic.

• Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của cả hai vợ chồng.

Hướng dẫn quốc tế về PCOS khuyến nghị đánh giá và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, tăng huyết áp và các vấn đề sức khỏe tâm thần trước khi mang thai, nhằm giảm nguy cơ bất lợi trong thai kỳ.

5. Khi nào phụ nữ mắc PCOS cần điều trị hỗ trợ sinh sản?

Bạn nên đi khám sớm nếu có một trong những tình trạng sau:

• Kinh nguyệt rất thưa hoặc mất kinh kéo dài.

• Đã quan hệ đều đặn, không tránh thai nhưng chưa mang thai.

• Có tiền sử sảy thai hoặc bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

• Tuổi sinh sản cao hơn, đặc biệt từ 35 tuổi trở lên.

• Nghi ngờ có vấn đề về vòi trứng, tử cung hoặc tinh trùng của người chồng.

Theo khuyến nghị chung về đánh giá vô sinh, phụ nữ dưới 35 tuổi thường nên được đánh giá sau 12 tháng cố gắng mang thai; từ 35 tuổi trở lên nên được đánh giá sau 6 tháng. Tuy nhiên, không cần chờ đủ thời gian này nếu đã biết mình có PCOS kèm kinh nguyệt rất không đều, mất kinh hoặc nghi ngờ không rụng trứng.

Các phương pháp điều trị có thể được cân nhắc

Kích thích rụng trứng bằng thuốc: Với phụ nữ vô sinh do không rụng trứng liên quan đến PCOS và không có yếu tố vô sinh khác, letrozole được hướng dẫn quốc tế năm 2023 khuyến nghị là lựa chọn thuốc đầu tay để kích thích rụng trứng. Việc sử dụng cần do bác sĩ chỉ định và theo dõi; tình trạng pháp lý của thuốc có thể khác nhau giữa các quốc gia.

Các thuốc hoặc phác đồ khác: Clomiphene citrate, metformin trong một số trường hợp và thuốc kích thích buồng trứng dạng tiêm có thể được cân nhắc tùy nguyên nhân, tiền sử điều trị và đáp ứng của người bệnh.

Hỗ trợ sinh sản: Nếu điều trị kích thích rụng trứng không hiệu quả hoặc có thêm yếu tố vô sinh khác, bác sĩ có thể trao đổi về các phương pháp như bơm tinh trùng vào buồng tử cung hoặc thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), tùy chỉ định.

Không tự ý mua thuốc kích thích rụng trứng hoặc sử dụng thuốc nội tiết theo kinh nghiệm. Những thuốc này có thể gây tác dụng phụ và cần đánh giá nguy cơ đa thai cũng như theo dõi phù hợp.

6. Mang thai khi mắc PCOS có cần theo dõi đặc biệt không?

Phụ nữ mắc PCOS vẫn có thể trải qua thai kỳ khỏe mạnh. Tuy nhiên, PCOS có liên quan đến nguy cơ cao hơn đối với một số biến chứng thai kỳ, bao gồm đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật ở một số nhóm người bệnh.

Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, cân nặng, huyết áp, tình trạng chuyển hóa và tiền sử sản khoa.

Khi đã mang thai, bạn nên:

• Khám thai sớm để xác định tuổi thai và đánh giá sức khỏe ban đầu.

• Trao đổi với bác sĩ về tiền sử PCOS và các thuốc đã sử dụng.

• Thực hiện sàng lọc đái tháo đường và các đánh giá cần thiết theo hướng dẫn chuyên môn.

• Không tự ý ngừng hoặc tiếp tục thuốc điều trị PCOS khi chưa được tư vấn.

Nếu có đau bụng dữ dội, ra máu âm đạo nhiều, choáng hoặc ngất khi nghi ngờ mang thai, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá khẩn cấp.

7. Câu hỏi thường gặp về buồng trứng đa nang và khả năng mang thai

Buồng trứng đa nang có con tự nhiên được không?

Có. Phụ nữ mắc PCOS vẫn có thể mang thai tự nhiên nếu có rụng trứng và không có yếu tố khác cản trở khả năng thụ thai. Người có rối loạn rụng trứng có thể cần hỗ trợ y tế.

Buồng trứng đa nang có phải là vô sinh không?

Không. PCOS có thể gây khó thụ thai do rụng trứng không đều, nhưng không đồng nghĩa với vô sinh vĩnh viễn. Nhiều trường hợp có thể mang thai tự nhiên hoặc sau điều trị phù hợp.

Kinh nguyệt không đều do PCOS có thể mang thai không?

Có thể. Rụng trứng vẫn có thể xảy ra không đều nên vẫn có cơ hội mang thai. Vì vậy, nếu chưa muốn có con, bạn vẫn cần biện pháp tránh thai phù hợp; nếu đang mong con, nên khám khi kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh kéo dài.

Có cần giảm cân mới mang thai được khi mắc PCOS không?

Không phải tất cả phụ nữ mắc PCOS đều cần giảm cân. Nếu thừa cân, điều chỉnh cân nặng có thể cải thiện sức khỏe chuyển hóa và rụng trứng ở một số người. Người có cân nặng bình thường vẫn cần chăm sóc dinh dưỡng và vận động phù hợp.

Mắc PCOS có cần làm IVF mới có con không?

Không. IVF không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi phụ nữ mắc PCOS. Nhiều người có thể mang thai tự nhiên; những trường hợp rối loạn rụng trứng có thể được điều trị bằng thuốc trước khi cân nhắc các phương pháp hỗ trợ sinh sản khác.

Khi nào nên đi khám nếu mắc PCOS và đang mong con?

Nên đi khám sớm nếu mất kinh, chu kỳ rất thưa hoặc nghi ngờ không rụng trứng. Nếu chu kỳ tương đối đều nhưng chưa mang thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn khi dưới 35 tuổi, hoặc sau 6 tháng khi từ 35 tuổi trở lên, nên được đánh giá khả năng sinh sản. Không cần chờ đến các mốc này nếu đã có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

8. Kết luận

Buồng trứng đa nang vẫn có thể mang thai tự nhiên. PCOS có thể làm giảm cơ hội thụ thai do rối loạn rụng trứng, nhưng không có nghĩa người bệnh không thể có con. Việc theo dõi chu kỳ, duy trì lối sống lành mạnh, chuẩn bị sức khỏe trước mang thai và thăm khám đúng thời điểm giúp xây dựng kế hoạch sinh sản phù hợp.

Mỗi phụ nữ có biểu hiện PCOS và tình trạng sinh sản khác nhau. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán khả năng sinh sản chỉ dựa vào siêu âm hoặc chu kỳ kinh nguyệt.

Phòng khám Sản Phụ khoa SKYMEC khuyến khích phụ nữ mắc PCOS đang mong con chủ động thăm khám để được đánh giá tình trạng rụng trứng, sức khỏe sinh sản và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp với nhu cầu cá nhân.

Để được tư vấn và đặt lịch khám tại Sản phụ khoa - Skymec vui lòng liên hệ qua:
Địa chỉ: 59 Thiên Lôi, An Biên, Hải Phòng