YẾU TỐ DI TRUYỀN LIỆU CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NGUY CƠ TIỀN SẢN GIẬT

Tiền sản giật (TSG) là một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất của thai kỳ, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và có thể đe dọa tính mạng mẹ – thai nhi. Không chỉ liên quan đến yếu tố môi trường, bệnh lý nền hay chăm sóc thai kỳ, ngày càng nhiều nghiên cứu chứng minh yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh và nguy cơ xuất hiện TSG.

Dựa trên các nghiên cứu được trình bày trong Tập 75 – Y học sinh sản, HOSREM, bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ hơn về các gen liên quan đến TSG và cơ chế ảnh hưởng của chúng.

1. Tổng quan về vai trò của yếu tố di truyền trong tiền sản giật

Nhiều bằng chứng cho thấy TSG có xu hướng tập trung trong cùng gia đình, đặc biệt khi mẹ ruột hoặc chị em gái từng mắc bệnh. Yếu tố di truyền có thể đến từ:

• Người mẹ (gen liên quan đến nội mô mạch máu, miễn dịch…)

• Thai nhi (gen liên quan phát triển nhau thai)

• Người bố (đóng góp một nửa bộ gen thai nhi – nhau thai)

Đặc điểm chung của các gen liên quan TSG là ảnh hưởng đến mạch máu nhau thai, miễn dịch, quá trình xâm nhập của tế bào nuôi (trophoblast) và sự cân bằng giữa các yếu tố gây co mạch – giãn mạch.

2. Các nhóm gen quan trọng liên quan đến tiền sản giật

2.1. Nhóm gen điều hòa mạch máu: VEGF, VEGFA, PlGF, FLT1

a. Hệ thống VEGF – FLT1 và vai trò trong TSG

• VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) và PlGF (Placental Growth Factor) là các yếu tố tăng trưởng thúc đẩy tạo mạch máu, nuôi dưỡng nhau thai.

• FLT1 (Fms-like Tyrosine Kinase 1) là thụ thể của VEGF/PlGF.

• Khi cơ thể tạo ra dạng sFlt-1 (soluble FLT1) – một dạng thụ thể hòa tan, chất này sẽ gắn vào VEGF và PlGF, ngăn chúng hoạt động.

Trong TSG, mức sFlt-1 tăng cao, dẫn đến thiếu VEGF/PlGF, gây rối loạn chức năng nội mô – một cơ chế bệnh sinh quan trọng của bệnh.

b. Đột biến hoặc đa hình (SNP) trong các gen VEGFA, PlGF, FLT1

Nghiên cứu cho thấy:

• Một số biến thể của VEGFA liên quan tăng nguy cơ TSG.

• SNP của PlGF ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của nhau thai.

• Biến thể gen FLT1 liên quan mức sFlt-1 cao hơn ở thai nhi, làm tăng nguy cơ mẹ bị TSG.

2.2. Nhóm gen điều hòa hệ Renin – Angiotensin (RAAS): AGT, ACE

Hệ RAAS điều hòa huyết áp và giữ vai trò quan trọng trong bệnh sinh TSG.

a. Gen ACE (Angiotensin-Converting Enzyme)

• Một số biến thể của ACE làm tăng hoạt tính men chuyển → tăng angiotensin II → co mạch mạnh hơn.

• Một số biến thể của ACE làm tăng hoạt tính men chuyển → tăng angiotensin II → co mạch mạnh hơn.

b. Gen AGT (Angiotensinogen)

• Biến thể M235T của AGT đã được chứng minh liên quan đến tăng nguy cơ TSG, đặc biệt ở phụ nữ châu Á.

2.3. Nhóm gen liên quan miễn dịch: HLA-G, TNF-α

a. HLA-G (Human Leukocyte Antigen-G)

• Đây là gen đóng vai trò quan trọng trong điều hòa miễn dịch mẹ – thai.

• Thai nhi có biểu hiện HLA-G kém → giảm khả năng xâm nhập tế bào nuôi → nguy cơ TSG cao.

b. TNF-α (Tumor Necrosis Factor-alpha).

• TNF-α là cytokine gây viêm.

• Một số SNP như -308G/A làm tăng hoạt tính gây viêm của TNF-α → làm nặng tình trạng viêm toàn thân, góp phần hình thành TSG.

2.4. Nhóm gen điều hòa nitric oxide (NOS3)

NO (nitric oxide) giúp giãn mạch máu, cải thiện tưới máu nhau thai.

• Gen NOS3 chịu trách nhiệm sản xuất NO.

• Một số biến thể như 786C/T, 894G/T làm giảm sản xuất NO → tăng co mạch, tăng nguy cơ TSG.

3. Ý nghĩa lâm sàng: Xét nghiệm di truyền có giúp dự đoán tiền sản giật?

Hiện nay, các gen kể trên đã được chứng minh có liên quan, nhưng:

• TSG là bệnh đa yếu tố, không chỉ do một gen đơn lẻ.

• Mỗi cá thể có thể mang nhiều biến thể gen nhưng không phải ai cũng mắc bệnh.

• Chưa có xét nghiệm di truyền nào được khuyến cáo dùng thường quy để sàng lọc TSG.

Tuy vậy, hiểu được yếu tố di truyền giúp xác định nhóm nguy cơ cao, từ đó:

• Theo dõi thai kỳ chặt chẽ hơn

• Bắt đầu aspirin sớm nếu cần

• Phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo TSG

4. Kết luận

Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh tiền sản giật, thông qua ảnh hưởng lên:

• Tạo mạch máu nhau thai

• Điều hòa miễn dịch mẹ – thai

• Điều hòa huyết áp

• Chức năng nội mô

Dù chưa có xét nghiệm di truyền dùng đại trà, nhưng nghiên cứu về gen giúp chúng ta hiểu hơn về bệnh và xây dựng chiến lược dự phòng hiệu quả hơn cho thai phụ nguy cơ cao.

Để được tư vấn và đặt lịch khám tại Sản Phụ khoa - Skymec vui lòng liên hệ qua:
Địa chỉ: 59 Thiên Lôi, Phường An Biên, Thành phố Hải Phòng.

Chi tiết đường đi tại: https://g.co/kgs/jVB3fRi